Verhalen in het Fries

Amathilda

Foar it breidspear is in bosk blommen genôch, in boek, in fleske wyn of in kadobon, mar ik jou in holhoarnich evenhoevich sûchdier, in lytse neikommeling fan de Germaaanske Gait. Ûnderwilens libje der mear as twahûndert rassen lykas dwerch- en lân- en berchgeiten of dy foar de molke. Nei’t hja 150 dagen troch de memmen droegen binne wurde se wol fyftjin jier en âlder: in duorsum geskink… Hoewol stiifkoppich binne geiten nijsgjirrich, aai- en ytber, se hâlde fan selsskip, foaral hobbygeiten lykas dizze lytse hagelwite.

Se hippelet mei oare geitsjes op ‘e hynsteblomrike grûn yn it hôf by in befreone boer yn ‘e mieden. Alle sturtsjes swypje hinne en wer, ik stean der wat dreamerich nei te sjen. Dan til ik myn geitsje op. We sjogge inoar efkes yn ‘e eagen, ik hoopje in glâns te sjen dy’t it hert ferblidet mar harres hawwe wat dizichs en drôvichs, yn ‘e eachholtes hingje stjurre trientsjetriedden. Ik doopje har Amathilda, in namme dy’t my net oan oaren tinken docht en my ynfalt no ’t ik har optil. It is ek in namme út ‘e âldheid dy’t oan trammelant tinken docht en hja mêket daliks al as ik har yn ‘e Ein laad, myn ferinnewearre mei kanvas bedakke karke. Dat mêkjen kin ek laitsjen wêze om’t ik Amathilda wat oan it kiteljen bin. Us omgong moat noch wenne, of doch ik wreed?

Fan de leafde lykas dy fan de trouwers begryp ik oars mar in bytsje. Ik bin net herteleas, krektoarsom, mar oanhâldend giet in leafde by my net as foarsjoen, steefêst ferrint se eigenaardich.

Sa waard ris in freon yn it sikehûs opnommen, ik sykje him elke dei op. Hy leit der foar de geastlike ferwurking fan in tekoartkomming dy’t ik net krekt nei komme kin. De ferpleegsters prate der besmûsd oer. Wannear’t se him waskje liket it mei waarm wijwetter dat hja salvjend mei strûperige sjippe oer it liif floeikje litte, in sakraaleftich en wat oerdreaun koezjen, mar dat makket my net oergeunstich. Ik haw yn dy tiid ek in famke, ja echt, in romboarstige mei wa’t ik lange petearen hâld, earst yn ‘e bibleteek dêr’t se wurket en al gau op myn keamer dêr’t se de jûns der tsjinop sjocht om noch nei har eigen hûs ta; sa bliuwt se gauris en keuvelje we nachtenlang troch.

Wannear’t ik in wykein nei myn âlden bin freegje ik har dy freon fan my op te sykjen yn it hospitaal. Op in jûn dat ik der sels wer kom tref ik harren hân yn hân en blykt har leafde foar my oerfloeid yn dy foar him, hja wenje no tegearre.

Dit fernuvere my, mar tagelyk ferriket it ek myn libben harren lokkich te sjen.  

Myn leafdes lykje bot ôfhinklik fan de tiid yn ’t jier. Simmerdeis keats ik graach en swim wol yn iepen wetter, yn ‘e hjerst skilderje ik mei leafst kleuren fan deageand grien of sykje poddestuollen foar in mearkesmiel. Winters swierje ik mei nocht oer it iis en yn ‘e maitiid swalkje ik yn it fjild en warje foar de fûgels. Fûn ris it earste ljipaai en moast nei de keninginne, siet doe as in bloarre deun njonken har yn myn koarte broek mei galgen. Sy luts my hast op ‘e skurte, tige betiizjend; ik rekke it aaike kwyt, hie ik it sels mar opiten. Hja brocht my nei har eftertún, dêr hie se bisten en mocht ik har bokje aaie. Dy like sa wyt as ryp wol op Amathilda, mar it begûn te migen as in rún, oer har skuon… we laken mei ús beiden, it fielde waarm fertroulik. Woesto ek wolris in bok wêze, frege se. Doe krige ik in kleur as in byt, wat bedoelde se no?

Passys belibje ik as ûnûntkomber. Binne dy oanberne, oanleard, wurde se yn ‘e skurte wurpen? Dije se ûnfertocht? Sûnder te wollen? As gewaaks? Túch?

Myn grutste leafde moetsje ik op ‘e earste stúdzjedei yn ‘e stêd. Wannear’t ik op har netflues klibje stapt se beret myn kant út en laket my ûnwjersteanber ta. Har wissens strielet as dy fan in ripe âlderejiers. De brune eagen boarret hja yn my as in flesse-iepener mei skerpens foar in tige wrongen en útdroege koark, hjir wit se wol ried mei. Hja priemket my mei har fragen en lûkt my los út myn ferstive foarkommen. Dy jûn al rinne we hân yn hân en binne dêrnei ûnskiedber. Ik wurd bern oan hûs by har âlden en lústerje in protte nei har heit dy’t oan ‘e akademy les jout oer etyske kwestjes: binne dy bygelyks foar minsken fan in oare oarder as dy foar bisten? En minsken ferskille, krekt as kij en geiten… Dat myn leaf útrekkene sa’n provinsjaaltsje as ik bin útkiest as har maatsje, bliuwt ûnbegryplik en fuorret myn ferlegenens.

Mocht it bibleteekfamke maklik mei in ferlechje tusken de lekkens gliede, myn grutte leafde mist dêrta de nedige faasje. Sy is mear wend oan galantery, oan noch restearjende hoflikheden. Net streekrjocht, leaver wol se in blokje om.

We binne alle dagen byinoar, …

(…)


Pyklyts ferhaaltsje

Yn  ‘e eftertún is de muzyk út it doarp goed te hearren. Oer de dakken fladderje feestlike klanken en bytiden gûnzet in sêfte fioele troch de steech. Mar Lovisa harket net. Op in flapstuoltsje sit se stil foaroer en har hantsjes aaie en aaie: der leit wat yn har skoat. Do kinst bêst op ‘e muzyk springe, dûnsje of sjonge… asto wolst. In gazen stjelp fangt de klanken, de hinnen drave der fleurich efter in langearknyn oan. Mar Lovisa sjocht it net.

Ier en betiid wiene de hinnen noch op stôk en dreamden, mar Lovisa net. Hja rûn op  ‘e teannen troch de hinneloop en hong fersiersels op dy’t se makke hie fan griene koalsblêden en woartelkrûd. Dêrmei trippele se nei de sokjeshin dy’t op sân aaien siet te brieden. Hjoed kamen de piken, dêr wie se wis fan, it wie dochs keninginnedei? Romke, har broer, hie it sels sein en dy wie al njoggen! Lovisa wie mar seis en safolle piken woe se ek, foar alle jierren ien. Miskien koe se der wol ientsje oan ‘e buorfrou jaan, want dy wie hiel leaf, se joech har faak snobbersguod. Mar se hie wol in kat!
Hoeden glûpte Lovisa werom nei har heechslieper. Wat soe se dwaan? Se tocht oan koekehappen en ranjadrinken. Meie piken ek…? Se sakke út har bêd en rûn sêft nei Romke dy’t se mei in pauwefear út it pinnebakje wekker kitele.
Efkes letter wiene se tegearre by de memmehin dy’t drok wie mei de aaien en sjoch… sjoch, in pyk, twa, wol trije, noch ien en noch ien, it wiene der wol tsien!
‘Ha, dat kin hielendal net,’ Romke liet hoeden in dûnzen dotsje yn Lovisa’s hantsjes glide. Stadich rûn se werom it hûs yn. ‘Mem, heit, de piken binne kommen!’ Se gie fuortdaliks nei de breatafel en efkes letter wie it as har krûperke ferskûleboarte efter potsjes jam, appelsjerp en nútsjesmoar. Of wie it pyp pyp pak me hin, pyp pyp as jo kin?
‘Wist heit wat er die doe’t er sa lyts wie?’
‘No nee, bytiden kinsto witte watsto dochst Lovisa, mar meastal net.’
‘Heit paste net yn in aai, jong,’ wist Romke, ‘minsken komme as keallen, dat hasto dochs wolris sjoen?’
‘Hé, dy is gek,’ rôp Lovisa him ta. Se lei har giele skoatbistke ûnder de keamerjas.
‘Ik gean earst nei it doarp,’ wiisde mem, ‘kom we geane efter de muzyk oan. En der is in rommelmerk.’
‘Mar mem, ik wol de piken net allinnich litte, dat fyn ik sa begrutlik.’
‘Wol sit op skiep, fanke.’
Efkes letter rûnen se mei har fjouweren it doarp yn, mar Lovisa gie nei in pear minuten allinnich werom. Thús wie it dochs ek feest? Seis piken, nee, wol sân!

Yn ‘e eftertún is de muzyk út it doarp goed te hearren. De klanken komme oer de dakken en troch de stege en gean lizzen yn ‘e fersierde hinnestjelp. Stil is it der net: opwûne hinnen keakelje en happe heech nei de blêden koal… as is it koekehappen. Mar Lovisa sjocht it net. Se sit op in flapstuoltsje foaroer te aaien en aaien, in giel dûnske yn ‘e skurte.
Fol ferhalen komt Romke werom. ‘Mar Lovisa, wat bisto stil.’
Stadich draait har holle omheech. Sy hat betrienne eagen en pipet sêft.
‘Hy docht it net mear.’