Verhaaltjes

Pyklyts ferhaaltsje

Yn  ‘e eftertún is de muzyk út it doarp goed te hearren. Oer de dakken fladderje feestlike klanken en bytiden gûnzet in sêfte fioele troch de steech. Mar Lovisa harket net. Op in flapstuoltsje sit se stil foaroer en har hantsjes aaie en aaie: der leit wat yn har skoat. Do kinst bêst op ‘e muzyk springe, dûnsje of sjonge… asto wolst. In gazen stjelp fangt de klanken, de hinnen drave der fleurich efter in langearknyn oan. Mar Lovisa sjocht it net.

Ier en betiid wiene de hinnen noch op stôk en dreamden, mar Lovisa net. Hja rûn op  ‘e teannen troch de hinneloop en hong fersiersels op dy’t se makke hie fan griene koalsblêden en woartelkrûd. Dêrmei trippele se nei de sokjeshin dy’t op sân aaien siet te brieden. Hjoed kamen de piken, dêr wie se wis fan, it wie dochs keninginnedei? Romke, har broer, hie it sels sein en dy wie al njoggen! Lovisa wie mar seis en safolle piken woe se ek, foar alle jierren ien. Miskien koe se der wol ientsje oan ‘e buorfrou jaan, want dy wie hiel leaf, se joech har faak snobbersguod. Mar se hie wol in kat!
Hoeden glûpte Lovisa werom nei har heechslieper. Wat soe se dwaan? Se tocht oan koekehappen en ranjadrinken. Meie piken ek…? Se sakke út har bêd en rûn sêft nei Romke dy’t se mei in pauwefear út it pinnebakje wekker kitele.
Efkes letter wiene se tegearre by de memmehin dy’t drok wie mei de aaien en sjoch… sjoch, in pyk, twa, wol trije, noch ien en noch ien, it wiene der wol tsien!
‘Ha, dat kin hielendal net,’ Romke liet hoeden in dûnzen dotsje yn Lovisa’s hantsjes glide. Stadich rûn se werom it hûs yn. ‘Mem, heit, de piken binne kommen!’ Se gie fuortdaliks nei de breatafel en efkes letter wie it as har krûperke ferskûleboarte efter potsjes jam, appelsjerp en nútsjesmoar. Of wie it pyp pyp pak me hin, pyp pyp as jo kin?
‘Wist heit wat er die doe’t er sa lyts wie?’
‘No nee, bytiden kinsto witte watsto dochst Lovisa, mar meastal net.’
‘Heit paste net yn in aai, jong,’ wist Romke, ‘minsken komme as keallen, dat hasto dochs wolris sjoen?’
‘Hé, dy is gek,’ rôp Lovisa him ta. Se lei har giele skoatbistke ûnder de keamerjas.
‘Ik gean earst nei it doarp,’ wiisde mem, ‘kom we geane efter de muzyk oan. En der is in rommelmerk.’
‘Mar mem, ik wol de piken net allinnich litte, dat fyn ik sa begrutlik.’
‘Wol sit op skiep, fanke.’
Efkes letter rûnen se mei har fjouweren it doarp yn, mar Lovisa gie nei in pear minuten allinnich werom. Thús wie it dochs ek feest? Seis piken, nee, wol sân!

Yn ‘e eftertún is de muzyk út it doarp goed te hearren. De klanken komme oer de dakken en troch de stege en gean lizzen yn ‘e fersierde hinnestjelp. Stil is it der net: opwûne hinnen keakelje en happe heech nei de blêden koal… as is it koekehappen. Mar Lovisa sjocht it net. Se sit op in flapstuoltsje foaroer te aaien en aaien, in giel dûnske yn ‘e skurte.
Fol ferhalen komt Romke werom. ‘Mar Lovisa, wat bisto stil.’
Stadich draait har holle omheech. Sy hat betrienne eagen en pipet sêft.
‘Hy docht it net mear.’

Piepklein verhaaltje

In de achtertuin is de muziek uit het dorp goed te horen. Over de daken fladderen feestelijke klanken en soms zoemt een zachte viool door de steeg. Maar Lovisa luistert niet. Zij zit stil voorover op een klapstoel. Haar handjes aaien en aaien, er ligt iets in haar schoot. Je kan best op de muziek springen, dansen of zingen… als je wilt. Een gazenhok vangt de klanken, de kippen rennen er vrolijk achter een langoor aan. Maar Lovisa ziet het niet.

Heel vroeg waren de kippen nog niet wakker, maar Lovisa wel. Ze liep op haar tenen door de ren en hing versiersels op die ze maakte van groene koolbladeren en wortelloof. Daarna trippelde ze naar de sokjeskip die op zeven eieren zat te broeden. Vandaag kwamen de kuikens, ze wist het zeker, het was toch koninginnendag? Romke, haar broer, had het zelf gezegd en die was al negen! Lovisa was pas zes en zoveel kuikens wilde zij ook, voor elk jaar één. Misschien kon ze er wel eentje aan de buurvrouw geven, want die was héél lief, die gaf haar vaak snoep. Maar ze had wél een kat.
Stil sloop Lovisa terug naar haar hoogslaper. Wat zou ze doen? Zij dacht aan koekhappen en ranja drinken. Lusten kuikens ook… Zij zakte uit haar bed en liep zacht naar Romke die ze met een pauwenveer uit zijn pennenbakje wakker kietelde.
Wat later stonden ze samen bij de moederkip die druk was met haar eieren en kijk… kijk, een kuiken, twee, wel drie, nog één en nog één, het waren er wel tien!
‘Ha, dat kan helemaal niet.’ Romke liet voorzichtig een donzen dotje in Lovisa’s handjes glijden. Langzaam liep ze terug het huis in. ‘Mama, papa, de kuikens zijn gekomen!’ Ze ging meteen door naar de ontbijttafel en even later was het alsof haar knuffel achter potjes jam, appelstroop en pindakaas verstoppertje speelde. Of was het pie pie pak me dan pie piep als je kan?
‘Wist jij wat je deed papa toen je zo klein was?’
‘Nou nee, soms weet je wat je doet Lovisa, maar meestal niet.’
‘Papa paste niet in een ei, joh,’ wist Romke, ‘mensen komen als kalveren, dat heb je toch wel es gezien?’
‘Hé, die is gek,’ riep Lovisa hem toe. Ze stopte de gele troetel onder haar kamerjas.
‘Ik wil eerst naar het dorp,’ wees mama, ‘kom, we gaan achter de muziek aan. En er is een rommelmarkt!’
‘Maar mam, ik wil de kuikens niet alleen laten, dat vind ik zielig.’
Even later wandelden ze gevieren het dorp in, maar Lovisa liep na een paar minuten alleen terug. Thuis was het toch ook feest? Zes kuikentjes, nee, wel zeven!

In de achtertuin is de muziek uit het dorp goed te horen. De klanken komen over daken en door de steeg en gaan liggen in de versierde kippenren. Stil is het daar niet: opgewonden kippen kakelen en happen hoog naar bladeren kool… alsof het stukken koek zijn. Maar Lovisa ziet het niet. Ze zit voorover op een klapstoel te aaien en aaien, een geel donsje in haar schoot.
Vol verhalen komt Romke terug. ‘Maar Lovisa, wat ben je stil!’
Langzaam draait haar hoofd omhoog. Zij heeft betraande ogen en piept zacht.
‘Hij doet het niet meer…’

Simen, 6-1-1

De romte hat in ein, jirns tiid ek.

Syn hannen streaken hoeden lâns it lêste lekkers. Yn ‘e binnenbûse fan it jaske wiene losse lusjefers, floeikes en wat tabak foar in sigaret of twa. Yn ‘e rjochterbûse siet in reade goudrenet en in flymskerp meske. Yn ‘e linker fielde hy de sûkelade mei apenuten. Hy ruts him tefreden út mei de skouders strak en it boarst nei foaren. Einlings wie it safier. Alles wurke mei. De temperatuer wie sêft, de wyn swak en it sicht helder. Der wie net ien te sjen. De wei wie dearinnend -sei in boerd- en rûn ôf nei it wetter. De boat soe net komme. Pas moandei wer, dan wie hy der al lang net mear. Hearlik sa’n jûn, hjir doarme it ûnbehindere libben. Allinnich wat ferlette ljippen dy’t langjend oer de wjokken tommelje.

Hy skopte de steander ûnder de fyts fuort en gong skean op ‘e pakjedrager sitten. Stadich rôle hy in sigaret, struts in lusjefer ûnder de soal en sykhelle djip. Syn swiere Widdo fielde yntinser en hiter as gewoanlik. Eins soe it faker barre moatte mei it idee fan ‘e lêste kear… of hast… of miskien. Mar alles hat syn tiid. Hy digere nei links en nei rjochts. Gjin skipke te bekennen. De lytse kade like ferfallen en nutteleas. Efter him hie de polder ek al ferlitten west. Hy hie allinnich in pear hokkelingen sjoen en yn ’t begjin in keppel wylde swannen.

Mei de reek blaasde hy gedachten fuort, fan froeger en koart lyn. De toete lippen poften rinkjes dy’t starich fuortdreaunen op ‘e jûnsdauwe. Hy glimke en fielde him licht en lokkich. Yntefreden mei de fergonklikheid. No trof syn libben it eigen doel, sa as dizze wei hjir syn ein hie. No soe it barre. Net sûnder reden. Boppe stode in satelyt foarby yn in feal moanneljocht.
Hy naam de apel en it mes en snijde de skyl yn in lange krol fan it fochtige fruchtfleis, slokte dy as in hjerring troch en begûn dêrnei betochtsum oan de apel te sûgjen. Hiel heech wiene in pear stjerren te sjen. Se strielen swak en stienen te ferspraad om der in byld fan te meitsjen.

Sa’n protte libbens, safolle leafdes en dan alles fuort. De lêste kaam út Seisbierrum. Wat koe dy krieze en skrieme! It eangstswit altiten, en dat skûmjen! Dat makke him wyld. Siedend! Sa oerstallich wie it. Sa’n ferkearde sjú by it fleis. Skande!
Prot seach er en gong fersitten. Hy fielde him stiif en stram op ‘e bagaazjedrager. It liif like hurder te wollen as hy sels. Earst moast alles op oarder. Yn oarder. Syn oarder.
Leech fan tebektinkens fielde hy him neat en nimmen mear. En dan oplosse yn in sels útkarde ein. In pear nuten noch om te kreakjen. Syn mem Ka, dat kreng, dy’t fan him net witte woe… Hy bruts in stik sûkelade en smiet it yn ‘e mûle.

Yn ‘e fierte kamen ljochten dy’t him pas opfoelen doe’t er in motergûnzjen hearde. Hy skrok net, bleau kalm, wie wis fan syn died. Twa plysjes stapten út in auto. De jongste, dy mei in stôk oan ‘e rok, frege: ‘Alles goed?’ Blikken wikselen.
‘Dat is tefolle sein.’ Hy draaide rêstich de lêste sjek en stuts der de brân yn.
‘Wat wolle jimme dwaan?’
‘Poalshichte nimme, dat is ús fak.’ Reek kringele tusken harren omheech.
‘Faaks,’ sei de oar, ‘binne hjirre pearkes op dizze oere, soms rint it út ‘e hân.’
‘Dat kin ik my foarstelle.’ Hy kattepûle it peukje fuort en sprong op ‘e fyts.
De auto swaaide, gierde en gnjirre, en doe yn in flits… in wraam tusken de ljochten.
Op ‘e side lei de fyts ûnskansearre te draaien.

Eind goed, al goed?

Zijn handen streelden langs de laatste lekkernijen: in zijn rechterzak lag een goudreinet (met een scherp mesje) en in de linker een reep. Puur, wist hij, met pinda’s erin.  Hij betastte de losse lucifers, vloeitjes en wat tabak voor een sigaret of twee. Eindelijk was het zover. Alles werkte mee: de temperatuur was zacht, de wind zwak, het zicht helder, niemand te zien. De veerboot kwam pas maandag weer. Dan was hij allang vertrokken… Dit was zijn ultieme avond, hij wist wat er ging komen.

De man schopte de staander onder zijn fiets weg en ging schuin op de pakjesdrager zitten, rolde een sigaret, streek een lucifer onder zijn zool en ademde diep. Zijn zware weduwe voelde intenser en heter dan gewoonlijk. Eigenlijk zou hij vaker moeten leven met een laatste keer, maar alles had zijn eigen tijd.

Hij tuurde naar links en rechts. Geen schip te bekennen, de kleine kade leek nutteloos. Achter hem was de polder verlaten, een paar pinken en wat wilde ganzen, meer niet.
Met de rook blies de man herinneringen weg, van heden en geleden. Zijn getuite lippen puften ringen die dromend wegdreven op de avonddauw. Hij dacht zich licht, tevreden met zijn tijdelijkheid. Zijn leven trof  het eigen doel. Nu zou het gebeuren. Zoals de weg hier afliep in het water en zijn einde had. Niet zonder reden.

Hij nam de appel en het mes en sneed de schil in een lange krul van het vochtige vruchtvlees. Er snelde een satelliet in het vale maanlicht. Een paar sterren straalden zwak en te verspreid om ze een beeld te kunnen geven. Als een haring slokte hij zijn schil en begon daarna bedachtzaam aan de appel te zuigen… te schrapen… te happen. Zoveel levens, zoveel liefdes. Maar alles weg.

De laatste kwam uit Tiel. Wat kon die krijsen! En dat schuimbekken! Het angstzweet!  Het maakte hem woest. Ziedend! Verkeerde sju bij het vlees, zonde!

Verongelijkt ging de man verzitten. Hij voelde zich stijf en stram, zijn lijf leek nog harder dan zijn zelf. Eerst moest alles op orde. In orde. Zijn orde. Leeg van herinnering. Een niets en niemand meer. Opgelost in een zelf gekozen einde. Een paar nootjes nog te kraken. Zijn moeder Ka, dat kreng, die niets meer van hem wilde weten. De man brak de chocola in reepjes en wierp ze in zijn mond.

In de verte naderden lichten die hem pas opvielen toen motorgeronk nabij was. Hij schrok niet, bleef kalm, was zeker van zijn daad. Twee agenten stapten uit een auto.

De jongste, die met een stok aan haar rok, vroeg: ‘Alles goed?’ Er werden blikken gewisseld.

‘Dat is teveel gezegd.’ De man draaide zijn laatste shag en stak er vuur in. ‘Wat komt u doen?’

‘Poolshoogte nemen, dat is ons vak.’ Rook kringelde tussen hen omhoog.

‘Ja,’ viel de ander haar bij, ‘soms loopt het hier uit de hand.’

‘Dat kan ik me voorstellen.’ Hij katapulte zijn peukje weg en sprong op zijn fiets.

De auto maakte rechtsomkeert, gierde, slingerde en remde toen knarsend na een flits en klap tussen de lichten. Langszij lag de fiets ongedeerd te draaien. Gelukkig maar.